Áp Lực Học Tập – Thứ Đánh Cắp Tuổi Thơ Của Trẻ

Tuyết Tính
26 tháng 06 2022

Học tập được xem là hoạt động chính, chiếm phần lớn thời gian trong cuộc sống hàng ngày ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Có thể nhiều người lớn đã từng vượt qua được những chướng ngại vật và đạt kết quả tốt khi còn ngồi trên ghế nhà trường, vì vậy đã đặt kỳ vọng lớn hơn lên vai con trẻ. Tuy nhiên, không phải áp lực học tập mỗi người phải đối mặt đều giống nhau. Có những áp lực là động lực tích cực, cũng có những áp lực nguy hiểm đến mức gây ra căng thẳng, trầm cảm, và các vấn đề tâm lý khác cho các em học sinh, sinh viên.

Thực trạng áp lực học tập của học sinh hiện nay

Nền kinh tế xã hội thay đổi luôn kéo theo sự thay đổi về môi trường, điều kiện giáo dục và học tập. Thế giới càng phát triển, cơ hội học tập càng được mở rộng đến tất cả các đối tượng ở khắp mọi nơi, không phân biệt giới tính, độ tuổi, xuất thân… Thế nhưng với nhiều trẻ em, việc học không còn đơn giản là quá trình khám phá thế giới, phát triển bản thân mà đã trở thành nỗi sợ hãi lớn lao vì những áp lực đến từ nhiều phía.

Sức khỏe tâm thần đi xuống

Thống kê của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc UNICEF cho biết, trong năm 2018 có từ 8-29% các em học sinh mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần, trong đó có 10-15% trẻ có ý định tự tử và 2-3% trẻ đã thực hiện hành vi tự tử vì những áp lực trong học tập.

Ở Việt Nam, các cuộc khảo sát thống kê rằng gần 80% học sinh, sinh viên không được ngủ đủ giấc (dưới 8 tiếng một ngày), luôn mệt mỏi và cần đến các loại thuốc hỗ trợ tinh thần. Ngoài ra, có đến hơn 44% học sinh cho biết các em không được ngủ trưa trong một thời gian rất dài. Ở tuổi mầm non nhiều gia đình đã cho trẻ học ngoại ngữ, thể thao, nghệ thuật…

Áp lực học tập thi cử triền miên

Từ cấp tiểu học trở lên, trẻ bắt đầu miệt mài với những lớp học thêm ngoài giờ chính khóa đủ tất cả các môn. Nhiều em chỉ vừa mới bắt đầu lớp 6 đã phải thức đến 12h đêm rồi hôm sau lại dậy từ 5-6 giờ sáng để hoàn thành tất cả nhiệm vụ bài vở. Càng học lên cao, áp lực từ các cuộc thi chuyển cấp, thi tốt nghiệp, thi đại học càng lớn. Kết quả thống kê trên 74 trường THPT, 34 trường THCS, 8 trường tiểu học và 34 cơ sở giáo dục khác tại TPHCM cũng cho biết có trên 50% học sinh cảm thấy không có động lực học tập, hơn 30% cảm thấy stress, áp lực do học tập. Đặc biệt cũng không ít học sinh đã từng nghĩ đến tự tử bởi cảm thấy quá áp lực từ gia đình.

Thế nhưng những dấu hiện không khỏe cả về thể chất và tinh thần ở lứa tuổi học sinh, sinh viên lại không được quan tâm đúng mực. Hầu hết phụ huynh đều cho rằng con mình mệt mỏi nhất thời, giả vờ mệt vì lười biếng hoặc nghiêm trọng hóa vấn đề. Do đó mà tình trạng của các em ngày càng xấu đi dẫn đến việc phải điều trị can thiệp trong thời gian dài, thậm chí nhiều em chọn cách tự làm thương bản thân (rạch tay, đập đầu vào tường) hoặc từ bỏ cuộc sống bằng cách tự tử.

Nguyên nhân gây ra áp lực học tập ở trẻ

Thành tích học tập

Nguyên nhân hàng đầu và gốc rễ của những áp lực học tập quá cao đến từ nền giáo dục quốc gia quá coi trọng thành tích và đánh giá xếp hạng học sinh bằng điểm số. Chương trình học hầu như tập trung vào một số ít các môn được xem là “môn chính” như Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tiếng Anh, Ngữ văn… Còn các môn phát triển thể lực và tâm hồn như Thể dục, Âm nhạc, Hội họa thì gần như rơi vào tình trạng dạy và học cho có, cắt giảm được càng nhiều càng tốt.

Phương pháp học lại đậm đặc lý thuyết với độ khó cao mà thiếu hoạt động thực nghiệm. Việc đánh giá năng lực học sinh chỉ thông qua một cách thức là kiểm tra, thi cử, chấm điểm mà hầu như vắng bóng các bài thu hoạch tổng kết kiến thức hoặc dự án ứng dụng thực tế ở cấp độ học sinh. Bên cạnh đó, danh hiệu “Học sinh giỏi”, “Học sinh xuất sắc” chỉ được trao cho những em có điểm số cao ở các “môn chính” còn năng lực ở các “môn phụ” lại không được coi trọng và khuyến khích phát triển.

áp lực học tập

Chương trình giáo dục nặng

Chương trình giáo dục nặng buộc các em học sinh luôn trong tình trạng phải chạy theo các bài kiểm tra, bài thi xuyên suốt thời gian ngồi trên ghế nhà trường và bị đánh giá “học lực kém” nếu điểm “môn chính” không đạt tiêu chuẩn. Kết quả là tạo nên các thế hệ học sinh học để lấy điểm, để đạt thành tích chứ không biết mục đích thật sự của việc học là gì.

Với một nền giáo dục như thế, các đơn vị giáo dục đào tạo là nhà trường hầu như tổ chức hoạt động giảng dạy của mình cũng theo mục tiêu điểm số và thành tích. Mọi người xếp hạng trường tốt dựa trên kết quả bao nhiêu học sinh đậu đại học, bao nhiêu học sinh đạt giải học sinh giỏi các cấp trong và ngoài nước. Giáo viên giỏi là người dạy ra được nhiều học sinh có thành tích tốt nhất, hoặc dẫn dắt lớp đạt nhiều giải thưởng nhất.

Rốt cuộc, chính các em học sinh lại là đối tượng phải trực tiếp gánh trên mình áp lực thành tích cho thầy cô mình, trường học của mình. Em nào mang về nhiều thành tích hơn thì được khen thưởng và ghi nhận nhiều hơn. Học sinh nào kéo thành tích của lớp, của trường đi xuống có thể bị đối xử như là “tội đồ” của tập thể. Do đó, để được tập thể trường lớp chấp nhận, các em không được phép đứng ngoài cuộc đua thành tích.

Áp lực tới từ gia đình

Ở khía cạnh gia đình, phụ huynh học sinh chính là nguyên nhân trực tiếp quan trọng nhất tác động đến mức độ áp lực mà các em phải đối mặt. Trong lúc phải cố gắng để vượt qua các bài kiểm tra, các bài thi, nếu như các em nhận được những lời động viên và sự quan tâm đúng cách, các em sẽ được tiếp thêm năng lực tích cực để vượt chướng ngại vật. Đối với tất cả mọi người, đặc biệt là lứa tuổi học sinh, sinh viên, không chỗ dựa nào vững chãi hơn gia đình. Thế nhưng ngay chính bản thân nhiều vị phụ huynh lại mắc căn bệnh thành tích nghiêm trọng không kém giáo viên và nhà trường.

Phụ huynh cũng chỉ đánh giá, so sánh con mình và bạn bè đồng trang lứa của chúng bằng những điểm số, giải thưởng, xếp hạng mà không chịu ghi nhận năng lực riêng biệt của từng em hay quá trình nỗ lực học tập của chúng. Nhiều vị phụ huynh đòi hỏi con mình thực hiện mục tiêu bố mẹ đặt ra với lý do “muốn tốt cho con” mà không cần biết mục tiêu đó có phù hợp với con hay không. Liệu điều bố mẹ nghĩ là tốt cho con có thực sự tốt cho con? Nhiều vị phụ huynh khác thì gây áp lực cho con chỉ để thỏa mãn lòng hư vinh của chính mình hoặc bắt con thực hiện điều gì đó mà ngày trước mình còn dang dở chưa hoàn thành.

áp lực học tập

Trong những gia đình như vậy, các em chỉ được phép nghe và thực hiện mà không được lên tiếng hay phản đối. Thêm vào đó, những dấu hiệu mệt mỏi và cần được nghỉ ngơi của các em cũng không được lắng nghe hay quan tâm. Đặc điểm chung của cha mẹ khi áp đặt góc nhìn của mình lên vấn đề của trẻ, xem chuyện lớn thành chuyện bé, chuyện nhỏ thành không có gì.

Có một câu nói nổi tiếng trên mạng xã hội của giới trẻ như thế này: “Người lớn đã từng là trẻ con, nhưng trẻ con chưa bao giờ là người lớn. Người lớn thấy vấn đề của đứa trẻ chỉ như cái miệng giếng, nhưng với đứa trẻ ấy, nó là cả bầu trời”. Có thể nói, với một người lớn đã trải qua nhiều thăng trầm của cuộc sống thì việc học hành là một điều vô cùng nhẹ nhàng. Nhưng với một đứa trẻ chưa từng trải qua sóng gió áp lực học tập là điều khủng hoảng lớn nhất mà trẻ phải đối mặt trong đời. Thế mà nhiều phụ huynh không hề đặt mình vào vị trí của con để thấu hiểu cảm giác của con mình, dẫn đến những tổn thương các em phải chịu càng lớn. 

Xem thêm: Cha Mẹ Áp Đặt Con Cái – Khi Yêu Thương Trở Thành Gánh Nặng

Áp lực tới từ chính bản thân

Một vấn đề nữa là chính bản thân các em học sinh cũng tự đặt áp lực cho mình. Có thể là do cách giáo dục của gia đình và nhà trường dẫn đến việc các em cũng tự đánh giá mình dựa trên thành tích và điểm số. Việc không đạt kết quả như ý muốn dễ khiến các em bị thất vọng và càng tự ép mình phải học nhiều hơn theo những cách tiêu cực. Nếu trẻ bị trừng phạt vì không đạt thành tích tốt theo yêu cầu thì nỗi sợ càng gia tăng gấp nhiều lần. Mặt khác, áp lực đồng trang lứa từ việc so sánh với bạn bè cũng làm cho trẻ bị rơi vào khủng hoảng nếu thua kém bạn mình.

hậu quả từ áp lực học tập

Hậu quả mà áp lực học tập gây ra cho trẻ

Áp lực học tập càng lớn, thời gian dành cho việc học càng nhiều mà không đạt được kết quả như ý, thể chất và tinh thần của trẻ càng bị tổn hại nghiêm trọng. Vòng xoáy luẩn quẩn đó sẽ gây ra nhiều hệ lụy nguy hiểm, thậm chí liên quan đến tính mạng của trẻ nếu như không được quan tâm can thiệp kịp thời. Học sinh chịu áp lực học tập lớn có thể bị các vấn đề sau:

  • Tinh thần kém, thường xuyên ủ rũ, cáu gắt, căng thẳng kéo dài; tính năng động và sáng tạo giảm sút
  • Thể lực giảm, ngủ không đủ giấc, ít vận động, hệ miễn dịch suy yếu, dễ mắc bệnh
  • Kết quả học tập giảm sút ngay cả đối với những môn học sở trường
  • Ít giao tiếp với mọi người, 
  • Xuất hiện các hành vi nổi loạn như trốn học, chống đối phụ huynh, sa ngã vào tệ nạn, sử dụng các chất kích thích
  • Xuất hiện các rối loạn tâm thần như trầm cảm, rối loạn ám ảnh cưỡng chế, sợ học, sợ thi…
  • Có ý định tự tự hoặc thực hiện hành vi tự tử

Các bậc phụ huynh cần chủ động quan tâm đến trẻ để kịp thời phát hiện ra những dấu hiệu bất thường ở con mình. Bố mẹ nên là người giúp trẻ giải tỏa áp lực chứ không nên là người đè thêm áp lực nhiều hơn lên vai trẻ. Hãy để cho trẻ tận hưởng quá trình học tập của mình với những động cơ tích cực nhất và ghi nhận những nỗ lực của trẻ, những năng lực riêng biệt của trẻ thay vì chạy theo thành tích thi đua ở trường.

Hãy dạy trẻ biết định nghĩa tài giỏi và thành công theo nhiều cách khác nhau chứ không chỉ bằng điểm số. Trong trường hợp trẻ xuất hiện những dấu hiệu bệnh lý bất thường, gia đình và nhà trường cần kịp thời cho trẻ thăm khám và điều trị ở các cơ sở tâm lý, y tế để không xảy ra hậu quả đáng tiếc. Nếu thấy trẻ có những căng thẳng và mệt mỏi quá sức thì hãy liên hệ ngay cho đội ngũ bác sĩ/chuyên gia của chúng tôi để nhận được những tư vấn kịp thời và đúng lúc nhất.

Về tác giả

author
Tuyết Tính

Chuyên gia tâm lý Lê Thị Tình Tuyết tốt nghiệp Khoa Tâm lý ĐH KHXH & NV, ĐH Quốc gia Hà Nội. Có trên 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn/ tham vấn về tâm lý và đào tạo kỹ năng mềm cho cá nhân và doanh nghiệp, tổ chức.

Bài viết liên quan

13 tháng 06, 2022
Kỹ Năng Kiềm Chế Cơn Giận Để Giữ Gìn Các Mối Quan Hệ
12 tháng 06, 2022
Chán Đời Thì Làm Gì? Dấu Hiệu Giúp Bạn Biết Bản Thân Đang Chán Nản
Bệnh tâm lý phổ biến
tc

Trầm cảm

rlla

Rối loạn lo âu

aacc

Ám ảnh cưỡng chế

sctl

Sang chấn tâm lý

Đăng kí để nhận thông báo về những bài viết mới nhất

Đặt lịch khám, tư vấn tâm lý

Đăng ký thành công

Bạn đã đăng kí đặt lịch khám / tư vấn thành công.

Bacsitamly sẽ hỗ trợ bạn đặt lịch sớm nhất có thể

ĐỒNG Ý