Déjà Vu – Cảm Giác Đã Từng Trải Qua Có Phải Là Ký Ức Tiền Kiếp

Nguyệt Hoàng
28 tháng 06 2022

Rất nhiều người trong chúng ta chắc hẳn đã từng trải qua cảm giác quen thuộc với một tình huống đang xảy ra đến từng chi tiết như thể nó đã từng diễn ra trước đó. Hiện tượng phổ biến này được gọi tên là Déjà vu. Nhiều nhà khoa học đã và đang nghiên cứu về Déjà vu với rất nhiều quan điểm tiếp cận và giải thích khác nhau. Bài viết này sẽ tổng hợp một số nghiên cứu và quan điểm đã được công bố về hiện tượng này.

Déjà Vu là gì?

Déjà Vu, nghĩa đen là “đã nhìn thấy”, là một thuật ngữ được dùng để mô tả hiện tượng một người cảm thấy mình đã từng trải qua tình huống hiện tại trong quá khứ. Người đó thấy vô cùng quen thuộc với một sự việc hoặc tình huống nào đó đến từng chi tiết, dù mới xảy ra lần đầu tiên nhưng lại có cảm giác mơ hồ rằng mình đã từng trải qua rồi.

Deja Vu là gì?

Thậm chí có thể hình dung ra được sự việc xảy ra trong vài chục giây kế tiếp như thể là “nhớ lại bằng ký ức”, mặc dù không nhớ được chắc chắn tình huống quá khứ đó đã xảy ra khi nào. Thuật ngữ Déjà vu được nhà nghiên cứu về tâm linh học người Pháp, Émile Boirac, đặt ra và sử dụng trong cuốn sách của ông là “L’Avenir des sciences psychiques” (Tương lai của ngành khoa học tâm linh).

Déjà vu xảy ra rất phổ biến ở cả người lớn và trẻ em. Có đến 60-70% dân số cho biết họ đã từng trải qua trạng thái Déjà vu, trong đó tỉ lệ ở nhóm tuổi 15-25 tuổi là cao nhất. Độ tuổi càng cao thì khả năng xảy ra Déjà vu càng giảm. Hiện tượng này tạo cho người ta cảm giác kỳ lạ và huyền bí đến mức nhiều người tin rằng Déjà vu có liên quan đến yếu tố tâm linh, như là khả năng tiên tri hoặc ký ức tiền kiếp của con người, nhưng chưa có bằng chứng nào chứng minh cho ý tưởng này. Còn kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học thì chỉ ra rằng hiện tượng này xảy ra do một số vấn đề của não bộ con người trong quá trình xử lý và lưu trữ thông tin.

Khoa học lý giải về Déjà Vu như thế nào?

Việc nghiên cứu sâu về hiện tượng Déjà Vu vẫn còn nhiều hạn chế vì hiện tượng này xảy ra bất chợt, không thể dự báo trước, càng không thể thử nghiệm hay tạo ra trong phòng thí nghiệm. Gần đây mới có một số nhà nghiên cứu đã tìm ra được cách để tạo cảm giác này bằng cách dùng liệu pháp thôi miên.

deja vu

Dựa trên những kết quả nghiên cứu ban đầu, các nhà khoa học đã phân loại Déjà vu thành hai kiểu chính. Đó là Déjà vu không bệnh lý và Déjà vu bệnh lý. Associative Déjà vu (Déjà vu không bệnh lý) là kiểu phổ biến, thường gặp nhất, xảy ra ở những người khỏe mạnh bình thường. Biological Déjà vu (Déjà vu bệnh lý) là kiểu liên quan mật thiết với chứng động kinh thùy thái dương. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, người có tiền sử bệnh này có thể xảy ra Déjà vu dữ dội ngay trước khi lên cơn co giật.

Về cơ chế hình thành hiện tượng này, Giáo sư Akira O’Connor khẳng định vùng hồi hải mã (hippocampus – vùng có liên quan đến việc lưu giữ thông tin và hình thành ký ức) đã tạo nên Deja vu khi phát hiện “lỗi” trong quá trình hoạt động. Nếu nhận thấy dữ liệu nhập vào có mâu thuẫn, vùng não này sẽ thực hiện việc “tái xác nhận” và tạo ra cảm giác “kỳ quái” như thể chúng ta đã từng trải nghiệm ký ức tương tự trước đây. Nghĩa là khi bạn có cảm giác ngờ ngợ trước một khung cảnh là vì não đang phải xác nhận tới hai lần để chắc chắn rằng ký ức trước mắt bạn đã thực sự được lưu giữ. Tiến trình này chỉ xảy ra trong vòng vài giây và sau đó bạn sẽ trở lại trạng thái bình thường vì “mạch ngắt” đã được nối liền.

Còn theo một giả thuyết khác thì Déjà vu có có liên quan đến vấn đề trì hoãn trong quá trình xử lý thông tin, khiến não bộ phân loại những dữ kiện mới lại thành ký ức. Điều này nghĩa là bạn sẽ có cảm giác như não mình đang “vẽ lại” điều gì đó trong quá khứ. Tuy nhiên, đây chỉ là cảm giác “bị đánh lừa” nên bạn sẽ không thể nào nhớ lại thời điểm sự kiện đã xảy ra. Ngoài ra, một số quan điểm lại cho rằng hiện tượng này sẽ xảy ra khi não liên kết một trải nghiệm mà bạn đã có trước đây với hiện tại vì giữa hai sự kiện có nhiều điểm thật sự rất tương đồng, khiến bạn có cảm giác như hai sự kiện chỉ là một.

Nhìn chung, các quan điểm khoa học dù khác nhau về cách lý giải chi tiết nhưng đều có điểm chung là bác bỏ góc nhìn huyền bí, tâm linh và chỉ ra hiện tượng Déjà vu có liên quan mật thiết đến cơ chế hoạt động của bộ não con người, cụ thể là những tiến trình xử lý thông hay lưu trữ ký ức.

Những yếu tố khác ảnh hưởng đến hiện tượng Déjà vu 

Nhiều nhà nghiên cứu cũng đã thống kê được một số yếu tố đặc trưng tác động đến sự xuất hiện của hiện tượng Deja vu như:

  • Tuổi tác: Déjà vu thường gặp nhiều nhất ở những ở những người trẻ tuổi. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng trải nghiệm Deja vu xuất hiện lần đầu tiên là ở trẻ em dưới 10 tuổi và trên 6 tuổi. Khi trưởng thành, tần suất Deja vu xuất hiện sẽ nhiều hơn, mạnh nhất là ở độ tuổi 15 – 25. Càng già đi, trải nghiệm này sẽ càng mất dần.
  • Điều kiện sống: Theo một số nghiên cứu, Déjà Vu thường xảy ra phổ biến hơn ở những người có mức sống tốt hơn hay trình độ học vấn cao hơn.
  • Tần suất đi du lịch: Những ai hay đi du lịch cũng sẽ có nhiều khả năng trải nghiệm Déjà vu thường xuyên hơn những người ít đi.
  • Tình trạng căng thẳng: Nhiều kết quả cũng đã chứng minh rằng Déjà vu phổ biến hơn khi bạn ở vào trạng thái mệt mỏi hoặc căng thẳng.
  • Thuốc điều trị: Một nghiên cứu được công bố vào năm 2001 phát hiện trường hợp một người đàn ông 39 tuổi khỏe mạnh đã trải nghiệm deja vu thường xuyên khi dùng amantadine và phenylpropanolamine để điều trị cúm.
  • Nền văn hóa: Một nghiên cứu năm 2015 đã tìm thấy bằng chứng cho thấy những người tham gia nghiên cứu tiếng Pháp có xu hướng thấy déjà vu đáng lo ngại hơn những người nói tiếng Anh. Tuy nhiên, phát hiện này vẫn chưa được giải thích một cách sáng tỏ.

Có cần phải lo lắng khi bị Déjà vu?

Như đã nêu ở trên, Déjà vu có hai kiểu là bệnh lý và không bệnh lý. Thông thường, nhiều người trải qua Déjà vu không vì nguyên nhân nghiêm trọng nào hay không đi kèm theo các triệu chứng sức khỏe bất thường nào thì không cần phải lo lắng.

giải mã hiện tượng deja vu

Tuy nhiên, nếu bạn thường xuyên gặp phải tình trạng Déjà vu (hơn một lần một tháng) hoặc bạn trải nghiệm Déjà vu của bạn có đi kèm với các triệu chứng là dấu hiệu của những cơn co giật động kinh sau đây thì bạn cần đi gặp bác sĩ để được thăm khám kỹ lưỡng:

  • Co giật hoặc mất kiểm soát cơ.
  • Gián đoạn cảm giác hoặc ảo giác, bao gồm nếm, ngửi, nghe hoặc nhìn những thứ không có ở đó.
  • Lặp đi lặp lại các chuyển động không chủ ý, như chớp mắt hoặc càu nhàu.
  • Một cảm xúc dâng trào mà bạn không thể giải thích.

Ngoài ra, Déjà vu có thể là một trong những triệu chứng của chứng sa sút trí tuệ (dementia). Một số người sống chung với chứng sa sút trí tuệ thậm chí có thể tạo ra những hồi ức giả để phản ứng lại với những trải nghiệm Déjà vu lặp đi lặp lại. Trong trường hợp này, bạn cũng cần đến sự giúp đỡ của bác sĩ và người thân để được chăm sóc sức khỏe đúng cách.

Kết luận

Tóm lại, Déjà vu là một hiện tượng bình thường, phổ biến và có phần thú vị mà hầu như ai cũng sẽ trải qua ít nhất một lần trong đời. Đây không phải là hiện tượng siêu nhiên huyền bí nên chúng ta không cần phải lo lắng hay sợ hãi. Điều chúng ta cần làm nếu trải qua cảm giác Déjà vu là giữ bình tĩnh, hút thở sâu, tập trung suy nghĩ vào hiện tại, lắng nghe cơ thể xem có dấu hiệu về một vấn đề sức khỏe nào đó hay không, kiểm tra lại các loại thuốc đang uống về tác dụng phụ của chúng.

Đồng thời, chúng ta cũng nên cố gắng nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc vì tình trạng mất ngủ, mệt mỏi hay căng thẳng có thể khiến Déjà vu diễn ra thường xuyên hơn. Hy vọng theo sự phát triển của khoa học và y học hiện đại, các nhà nghiên cứu sẽ giúp chúng ta lý giải nhiều điều chi tiết hơn nữa về hiện tượng này. 

Về tác giả

author
Nguyệt Hoàng

Nguyệt hiện là Thạc Sĩ ngành tâm lý tại trường Khoa Học Xã Hội & Nhân Văn. Nguyệt đã thực hiện rất nhiều nghiên cứu cũng như tìm hiểu sâu về các bệnh tâm lý, tâm lý hành vi,...

Bài viết liên quan

21 tháng 06, 2022
8 Hội Chứng Tâm Lý Phổ Biến Thường Gặp Ở Xã Hội Hiện Nay
19 tháng 06, 2022
Lithromantic – Những Người Chỉ Thích Yêu Đơn Phương
Bệnh tâm lý phổ biến
tc

Trầm cảm

rlla

Rối loạn lo âu

aacc

Ám ảnh cưỡng chế

sctl

Sang chấn tâm lý

Đăng kí để nhận thông báo về những bài viết mới nhất

Đặt lịch khám, tư vấn tâm lý

Đăng ký thành công

Bạn đã đăng kí đặt lịch khám / tư vấn thành công.

Bacsitamly sẽ hỗ trợ bạn đặt lịch sớm nhất có thể

ĐỒNG Ý