Hội Chứng Ngoại Tháp – Khi Cơ Thể Phản Ứng Với Một Số Loại Thuốc

Nguyệt Hoàng
14 tháng 06 2022

Hội chứng ngoại tháp được biết đến là một thuật ngữ chỉ các loại rối loạn vận động liên quan đến hệ thần kinh ngoại tháp của bộ não. Đây là bộ phận quan trọng của hệ thống thần kinh với chức năng điều chỉnh các vận động không chủ ý trên cơ thể của con người. Cụ thể, hội chứng ngoại tháp là gì và làm thế nào để khắc phục? Hãy cùng đội ngũ Bacsytamly.vn tìm hiểu ngay trong bài viết dưới đây!

Hội chứng ngoại tháp là gì?

Về lý thuyết, hệ thống ngoại tháp được hiểu là một mạng lưới thần kinh bên trong não có tác dụng điều chỉnh và phối hợp vận động của các cơ trên cơ thể, đồng thời hệ thống thần kinh này cũng có tác dụng kiểm soát vận động.

Hệ thống ngoại tháp này sẽ bao gồm các hạch nền, đây là cấu trúc quan trọng liên quan đến chức năng vận động của con người. Hệ thống hạch nền này sẽ cần sử dụng đến dopamine để hoạt động như bình thường.

hội chứng ngoại tháp

Hiện nay, hội chứng ngoại tháp còn được giới chuyên môn biết đến là một loại rối loạn vận động do cơ thể chịu tác động của các loại thuốc hay nói cách khác thì đây được coi như một loại phản ứng phụ của cơ thể với thuốc, đặc biệt là các loại thuốc chống loạn thần.

Những tác động của hội chứng ngoại tháp có thể bao gồm các chuyển động không tự nhiên của cơ thể hoặc bản thân bạn không thể kiểm soát được chuyển động của bản thân, sự co cơ đột ngột hay chấn động tạm thời.

Nếu một cá nhân mắc phải hội chứng ngoại tháp nhưng không biết và không tìm đến sự hỗ trợ của bác sĩ để khắc phục thì rất có thể trong tương lai sẽ phải chịu những ảnh hưởng nghiêm trọng. Chẳng hạn, hội chứng này sẽ khiến bạn khó di chuyển, khó giao tiếp… Vì vậy, khi nhận thấy những triệu chứng bất thường của cơ thể thì bạn cần đến gặp bác sĩ ngay để được điều trị kịp thời.

Hội chứng ngoại tháp bao gồm những triệu chứng nào?

Theo các nghiên cứu chuyên môn, hội chứng ngoại tháp có thể xuất hiện ở bất cứ đối tượng nào bao gồm cả người lớn và trẻ em. Hội chứng cũng có thể diễn biến nặng nhanh chóng nếu người bệnh không phát hiện kịp thời và tiếp tục sử dụng thuốc. Cụ thể, các triệu chứng của hội chứng ngoại tháp sẽ bao gồm:

Chứng nằm ngồi không yên (Akathisia)

Về cơ bản, bạn có thể hiểu Akathisia là hội chứng khiến bạn luôn cảm thấy bồn chồn, căng thẳng thường xuyên, luôn muốn di chuyển để giảm cảm giác căng thẳng.

Điều này có nghĩa là bạn không thể ngồi yên một chỗ mà thường có xu hướng đứng dậy, đi đi lại lại. Đối với những người đang nằm ngủ thì tường cử động liên tục, xoay đi xoay lại chứ không thể ngồi yên một chỗ. Khi ngồi, bạn có thể lắc chân, đung đưa thường xuyên hoặc xoa mặt để giảm cảm giác bồn chồn, khó chịu mà không rõ lý do.

Có một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng nguy cơ mắc chứng nằm ngồi không yên thuộc hội chứng ngoại tháp sẽ tăng lên nếu người bệnh sử dụng thuốc với liều cao hơn. Các triệu chứng này cũng trở thành nguyên nhân dẫn đến tình trạng rối loạn vận động chậm phát triển. Những người sử dụng thuốc chống loạn thần sẽ là đối tượng có nguy cơ phát triển chứng Akathisia nhiều nhất.

Triệu chứng loạn trương lực cơ cấp tính

Loạn trương lực cơ chính là một triệu chứng điển hình của hội chứng ngoại tháp. Triệu chứng này sẽ liên quan đến các chuyển động trên mặt như co thắt mắt, chớp mắt, lưỡi nhô ra, vặn đầu, cổ kéo dài…

Các chuyển động hoặc phản ứng này thường xuất hiện rất nhanh và kết thúc nhanh. Tuy nhiên, phản ứng khi xuất hiện thường xuyên cũng có thể làm ảnh hưởng đến tư thế của bạn, làm cứng cơ trong khoảng thời gian nhất định. Phản ứng loạn trương lực cơ cấp tính này thường ảnh hưởng nhiều đến đầu và cổ của cá nhân, các bộ phận khác có thể bị ảnh hưởng nhưng không quá thường xuyên.

Người gặp phản ứng này cũng có thể bị đau cứng cơ hay một số cảm giác khó chịu, thậm chí là thấy khó thở hoặc nghẹn đột ngột nếu phản ứng làm ảnh hưởng đến các cơ trong cổ họng của bạn.

Các triệu chứng này cũng thường xuất hiện nhiều ở những người sử dụng thuốc chống loạn thần và phổ biến nhất ở trẻ em và những người thành niên. Các phản ứng này thường sẽ xuất hiện lần đầu tiên trong thời gian 48 giờ sau khi bạn sử dụng thuốc chống loạn thần nhưng sẽ có thể cải thiện được khi bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị hoặc giảm liều lượng thuốc phù hợp.

Phản ứng Parkinsonism

Parkinsonism là triệu chứng ngoại tháp phổ biến nhất với các phản ứng ở cơ tay và cơ chân. Cụ thể, bạn sẽ xuất hiện các triệu chứng bị cứng cơ tay, cơ chân hoặc run và tăng tiết nước bọt không rõ lý do.

Ngoài ra, những người có phản ứng Parkinsonism còn di chuyển chậm hơn, thay đổi tư thế, dáng đi một cách kỳ quặc hơn nhằm đem đến sự thoải mái nhất trong quá trình di chuyển.

hội chứng ngoại tháp: Parkison

Theo nghiên cứu, có khoảng 20-40% người sử dụng các loại thuốc chống loạn thần đối mặt với các triệu chứng của Parkinsonism.  Khi bệnh nhân tiếp tục dùng thuốc, các triệu chứng này có thể giảm dần và biến mất. Tuy nhiên trong một số trường hợp thì bệnh nhân cần có phương pháp điều trị phù hợp để giảm phản ứng, tránh để phản ứng ảnh hưởng đến chuyển động bình thường của cơ thể.

Hội chứng ác tính thần kinh (NMS)

Đây là một triệu chứng ngoại tháp cực kỳ hiếm gặp nhưng lại tương đối nghiêm trọng nếu bệnh nhân không phát hiện và có phương pháp điều trị kịp thời. Cụ thể, NMS sẽ đi kèm với các dấu hiệu như cứng cơ, sốt, buồn ngủ hoặc thậm chí là lú lẫn. Cơ thể bạn cũng có thể xuất hiện những cơn co giật nhẹ làm ảnh hưởng đến chức năng của hệ thần kinh. Các triệu chứng này thường xuất hiện ngay lập tức sau vài giờ khi bạn sử dụng thuốc chống loạn thần nên có thể dễ dàng nhận biết.

Tình trạng ác tính thần kinh còn có thể dẫn đến hôn mê, suy thận hoặc thậm chí là tử vong. Triệu chứng này có thể liên quan đến việc sử dụng thuốc chống loạn thần hoặc ngừng sử dụng thuốc đột ngột. Vì vậy, bạn cần hỏi ý kiến của bác sĩ khi có các triệu chứng liên quan chứ không được tự ý ngưng thuốc khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ.

Về cơ bản, nếu bạn được hỗ trợ y tế kịp thời thì các phản ứng này sẽ được điều trị dứt điểm hoàn toàn trong thời gian khoảng 2 tuần nên bạn cũng không cần quá mức lo lắng.

Các phản ứng rối loạn vận động chậm

Hội chứng ngoại tháp cũng có thể dẫn đến tình trạng rối loạn vận động chậm. Đây là triệu chứng ngoại tháp có khởi phát tương đối muộn khoảng 6 hoặc 12 tháng sau khi sử dụng thuốc nên sẽ khó phát hiện và khó điều trị hơn.

Cụ thể, rối loạn vận động chậm sẽ dẫn đến tình trạng các chuyển động trên khuôn mặt của bạn lặp đi lặp lại không tự chủ được. Ví dụ như phản ứng xoắn lưỡi, nhếch môi, phồng má, chuyển động cơ nhai hoặc nhăn mặt. Các cử động khác như dáng đi, tay chân giật liên tục hoặc nhún vai không chủ ý cũng là triệu chứng rối loạn vận động chậm hình thành do hội chứng ngoại tháp.

Phụ nữ sẽ có nguy cơ bị rối loạn vận động chậm cao hơn so với nam giới. Người mắc bệnh tiểu đường cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Thậm chí, rối loạn vận động chậm còn có thể là triệu chứng không mấy tích cực của chứng tâm thần phân liệt.

triệu chứng ngoại tháp: Cơ thể phản ứng chậm

Nguyên nhân chính gây nên hội chứng ngoại tháp

Các loại thuốc chống loạn thần được kê đơn hiện nay thường tác động vào bộ não để cải thiện triệu chứng bệnh bằng cách liên kết với các dopamine trong hệ thần kinh, từ đó ngăn chặn dopamine trong não. Điều này sẽ vô tình khiến các hạch nền không nhận đủ dopamine để hoạt động bình thường, từ đó dẫn đến tình trạng cơ thể bạn xuất hiện những phản ứng vận động sai lệch.

Hiện nay, thuốc chống loạn thần đang được xác định là nguyên nhân chính yếu dẫn đến các triệu chứng của hội chứng ngoại tháp. Cụ thể, các chuyên gia đã chia thuốc loạn thần thành hai nhóm:

  • Thuốc chống loạn thần thế hệ đầu tiên thường có khả năng dẫn đến các triệu chứng ngoại tháp tương đối cao. Cụ thể bao gồm: chlorpromazine, haloperidol, evomepromazine, thioridazine, triflu o perazine, perphenazine, flupentixol, fluphenazine.
  • Thuốc chống loạn thần thế hệ thứ hai thường để lại ít phản ứng ngoại tháp hơn và một số người sẽ không phải đối mặt với các triệu chứng của triệu chứng ngoại tháp. Các loại thuốc này bao gồm: clozapine, risperidone, risperidone, risperidone, olanzapine, quetiapine, paliperidone, aripiprazole, ziprasidone.

Các phương pháp chẩn đoán và điều trị hội chứng ngoại tháp

Chẩn đoán

Hiện nay, để xác định một cá nhân có xuất hiện các triệu chứng ngoại tháp sau khi sử dụng thuốc loạn thần, các bác sĩ có thể sử dụng phương pháp trao đổi, hỏi bệnh nhân về những phản ứng họ gặp phải.

Bên cạnh đó, các bác sĩ cũng có thể sử dụng thang đánh giá tiêu chuẩn để xác định bệnh. Ví dụ như Thang điểm triệu chứng ngoại tháp do thuốc (DIEPSS) hoặc Thang đánh giá triệu chứng ngoại tháp (ESRS). Những thang đánh giá này có thể hỗ trợ bác sĩ nắm bắt được các triệu chứng của bệnh nhân cũng như đánh giá mức độ nghiêm trọng của hội chứng ngoại tháp đối với cơ thể bệnh nhân.

Điều trị

Cho đến thời điểm này, các chuyên gia y tế cho rằng việc điều trị hội chứng ngoại tháp cũng gặp rất nhiều khó khăn bởi mỗi loại thuốc, mỗi cá nhân lại có những phản ứng khác nhau nên cách điều trị cũng có sự khác biệt với từng bệnh nhân.

Hiện nay, phương pháp điều trị duy nhất mà các bác sĩ đang áp dụng chính là thử các loại thuốc khác nhau và đánh giá phản ứng của bệnh nhân. Bên cạnh đó, bác sĩ cũng có thể giảm liều dùng thuốc chống loạn thần bệnh nhân đang sử dụng xuống để đánh giá hiệu quả.

Tùy vào mức độ phản ứng và triệu chứng, các bác sĩ cũng có thể kê đơn thuốc phù hợp để hỗ trợ làm giảm và trị dứt điểm phản ứng ngoại tháp của hệ thần kinh. Tuy nhiên, để quá trình điều trị diễn ra tốt nhất thì người bệnh không bao giờ được phép tự ý giảm liều lượng thuốc hay ngưng sử dụng thuốc để tránh dẫn đến các phản ứng khác, thậm chí là những tác động tiêu cực.

Nhìn chung, khi được bác sĩ kê đơn thuốc và sử dụng, bệnh nhân cần theo dõi phản ứng của cơ thể và thông báo với bác sĩ về phản ứng của bản thân, từ đó có thể phát hiện kịp thời và làm giảm triệu chứng một cách nhanh chóng nhất.

Lưu ý quan trọng khi đối mặt với triệu chứng ngoại tháp

Nhìn chung, hội chứng ngoại tháp là phản ứng điển hình của cơ thể khi phải tiếp nhận một lượng chất chống loạn thần đột ngột. Tuy nhiên, trong một số trường hợp thì biểu hiện của ngoại tháp sẽ dần biến mất và không làm ảnh hưởng quá nhiều đến hoạt động của cơ thể nên bạn cũng không cần quá lo lắng.

Với những trường hợp triệu chứng của bệnh gây đau đớn, khó chịu, ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống thì cần ngay lập tức liên hệ với bác sĩ để được hỗ trợ kịp thời.

Khi gặp các tác dụng phụ khiến bản thân đau khổ thì điều mọi người nghĩ đến đầu tiên chính là ngưng sử dụng thuốc. Thế nhưng, với một số loại thuốc loạn thần thì việc dừng đột ngột có thể đem đến những tác động tiêu cực hoặc thậm chí là làm nghiêm trọng hơn các triệu chứng ngoại tháp. Do đó, cách tốt nhất bạn cần làm là duy trì việc sử dụng thuốc, liên hệ và nhận lời khuyên của bác sĩ.

Kết luận

Trên đây là một số chia sẻ hữu ích liên quan đến hội chứng ngoại tháp và triệu chứng của tình trạng này. Hy vọng qua những chia sẻ trên, bạn đọc đã hiểu rõ hơn về các phản ứng liên quan đến chứng ngoại tháp và liên hệ với chuyên gia, bác sĩ kịp thời để nhận được lời khuyên có giá trị. 

Về tác giả

author
Nguyệt Hoàng

Nguyệt hiện là Thạc Sĩ ngành tâm lý tại trường Khoa Học Xã Hội & Nhân Văn. Nguyệt đã thực hiện rất nhiều nghiên cứu cũng như tìm hiểu sâu về các bệnh tâm lý, tâm lý hành vi,...

Bài viết liên quan

28 tháng 06, 2022
Déjà Vu – Cảm Giác Đã Từng Trải Qua Có Phải Là Ký Ức Tiền Kiếp
21 tháng 06, 2022
8 Hội Chứng Tâm Lý Phổ Biến Thường Gặp Ở Xã Hội Hiện Nay
Bệnh tâm lý phổ biến
tc

Trầm cảm

rlla

Rối loạn lo âu

aacc

Ám ảnh cưỡng chế

sctl

Sang chấn tâm lý

Đăng kí để nhận thông báo về những bài viết mới nhất

Đặt lịch khám, tư vấn tâm lý

Đăng ký thành công

Bạn đã đăng kí đặt lịch khám / tư vấn thành công.

Bacsitamly sẽ hỗ trợ bạn đặt lịch sớm nhất có thể

ĐỒNG Ý