Author: Thành Nguyễn

Từ thời xa xưa cách đây từ hàng nghìn năm cho đến hàng triệu năm từ khi con người biết săn bắn và hái lượm cho đến khi loài người biết hình thành nên tính cách, nhân cách và tâm lý con người. Tại đây đã đánh dấu mốc quan trọng cho quá trình hình thành và phát triển của não bộ con người. Não bộ con người được cho là một “thí nghiệm” rất diệu kỳ.

Mà cho đến tận ngày nay các nhà tâm lý vẫn chưa thể nào tìm ra nguyên nhân của các hội chứng tâm lý phức tạp. Đặc biệt phải nói đến đó chính là “hội chứng Stockholm”. Đây là một hội chứng hết sức đặc biệt, bởi nó được lấy tên từ một vụ án có thật trên thực tế. Cùng Bác sĩ tâm lý tìm hiểu về Hội chứng thông qua bài viết sau đây nhé!

Thế nào là Hội chứng Stockholm?

Hội chứng Stockholm hay còn có tên gọi khác là “quan hệ bắt cóc”. Hội chứng này được giải nghĩa là nạn nhân bị bắt cóc, bị giam giữ trong một khoảng thời gian dài, lâu ngày sẽ hình thành nên quan hệ tình cảm, phát sinh một loạt các trạng thái tâm lý khác nhau từ sợ hãi, căm thù cho đến yêu thương, đồng cảm và ra sức bảo vệ tình cảm này.

Mặc nhiên chúng ta đều biết rằng mối quan hệ tình cảm phát sinh này là hết sức vô lý, không có tính thuyết phục bởi trên thực tế nếu con tin bị giữ lâu ngày sẽ hình thành nên trạng thái sợ hãi, căm ghét và tiều tụy về mặt sức khỏe.

Nhưng ở trong trạng thái của Hội chứng này con tin lại phát sinh tình cảm với người giam giữ mình bởi vô tình họ đang nhầm lẫn giữa hành vi hành hạ của tên bắt cóc với lòng tốt của hắn.Hệ thống quản lý dữ liệu bắt cóc FBI ước tính có đến 10% nạn nhân có biểu hiện của hội chứng Stockholm. 

Hội chứng Stockholm thường gặp ở đối tượng nào?

Hội chứng Stockholm không chỉ xuất hiện ở những nạn nhân có trạng thái tâm lý yếu mà nó xuất hiện ở bất cứ đâu và ở bất kỳ ai nếu nó nằm trong quan hệ vô cùng thân thiết hoặc là gần gũi. Trong đó một bên là tên bắt cóc đánh đập dã man thậm chí là hành hạ cả về thể xác lẫn tinh thần nhưng nạn nhân vẫn giữ cho mình tình cảm phát sinh trong quá trình bị giam giữ.

Có rất nhiều giả thuyết được đưa ra để minh chứng cho sự tồn tại của căn bệnh này. Đặc biệt trong số đó là giả thuyết của Anna Freud. Trong quá trình bị tra tấn hoặc hành hạ, nạn nhân có trạng thái tâm lý phát sinh tình cảm với kẻ đang hành hạ mình. Hay hiểu theo một cách khác đó chính là sự đồng cảm của bản thân nạn nhân với kẻ bắt cóc.

Bằng sự đồng cảm này nạn nhân lấy đó là cách để mình vượt qua nỗi đau về thể xác lẫn tinh thần, cùng vượt qua cám dỗ, chia sẻ chung những trạng thái tâm lý với kẻ hành hạ. Xem đó là bản ngã để bảo vệ mình. Nhưng họ lại quên mất rằng mình đang bị đe dọa vậy nguyên nhân là do đâu?

Nguyên nhân xuất phát của Hội chứng Stockholm

Đến tận ngày nay có rất nhiều lời giải thích được đưa ra để minh chứng cho nguyên nhân xuất phát của hội chứng này. Nhưng ẩn đằng sau căn bệnh tâm lý phức tạp này là nguyên nhân bí ẩn chưa có lời giải đáp xác minh tính đúng đắn của nó. Ngay cả các nhà tâm lý học và thậm chí là các nhà tâm lý học tội phạm nổi tiếng cũng nhận định rằng, căn bệnh này chỉ phát tác khi gặp một trong số những trường hợp sau:

• Hiện tượng nhầm lẫn giữa tốt và xấu nạn nhân đang bị nhầm lẫn giữa cái tốt và cái xấu khi tên bắt cóc có thái độ thương cảm hay thậm chí tha cho họ con đường sống thì lập tức nạn nhân suy nghĩ với chiều hướng tích cực với “lòng trắc ẩn” này.
• Nạn nhân được tên bắt cóc đối đãi một cách tử tế. Cung cấp cho họ một môi trường sống tốt, khi con tin thấy mình được cư xử tốt thì lập tức nghĩ rằng mình đang được tên bắt cóc thương yêu chứ không phải là hành hạ.
• Người bị bắt cóc bị cô lập hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Họ dần hiểu được tâm lý của tên bắt cóc và cho rằng mình và hắn cùng chung một mục tiêu.

Diễn biến tâm lý của nạn nhân sau khi bị bắt cóc

• Họ sống chung với nhau trong một quãng thời gian dài và bắt đầu chia sẻ những lợi ích chung.
• Nạn nhân muốn hài lòng tên bắt cóc để được sống. Lúc đầu, mọi thứ diễn ra theo một cách bức thiết và nạn nhân buộc phải đứng về phía tên bắt cóc để bảo toàn mạng sống. Nhưng sau dần khi điều này không còn quá đỗi xa lạ, nó trở thành một thói quen với nạn nhân và không còn bất cứ sự đe dọa nào.
• Những người bị bắt cóc có xu hướng phụ thuộc hoàn toàn vào tên bắt cóc bởi với điều kiện sống tách biệt hoàn toàn thế giới bên ngoài hoặc theo thời gian nạn nhân không thể nào nhớ về quá khứ của mình đã sống ở đâu.
• Ngay lúc này nạn nhân sẽ phát sinh cảm giác chán nản, tuyệt vọng và phải phụ thuộc hoàn toàn vào tên bắt cóc. Điều này trở thành một nhu cầu không thể tách biệt khỏi nạn nhân ngay cả khi không còn mối đe dọa nào đến từ tên bắt cóc.

Với các nguyên nhân được cho là khởi nguồn của hội chứng Stockholm vậy làm sao để chúng ta có thể phân biệt được hội chứng này.

Triệu chứng và biểu hiện của Hội chứng Stockholm

Với các hội chứng tâm lý khác tuy đã được kiểm nghiệm, thí nghiệm nhiều làn mới có thể đưa ra được kết quả chính xác nhưng với Hội chứng Stockholm được nhận dạng với 3 triệu chứng riêng biệt như sau:

• Nạn nhân có xu hướng duy trì cảm xúc tích cực với người đã và đang giam giữ họ trong một khoảng thời gian dài.
• Sợ đám đông, hoạt động giao tiếp kém, thậm chí là có những hành vi tiêu cực đối với những người muốn giúp họ thoát ra ngoài.
• Tin tưởng người bắt giữ mình và cho rằng đồng cảm với họ mình sẽ nhận được tình thương, tin tưởng mình và họ cùng chung một mục tiêu và giá trị sống.

Những biểu hiện trên thường xảy ra khi nạn nhân đang bị giam giữ trong điều kiện hoàn cảnh tương tự, lo sợ rằng mình sẽ bị giết bị đe dọa. Nhưng cảm xúc của con người tùy thuộc vào điều kiện và hoàn cảnh sống cụ thể.

Kẻ bắt cóc có thể lạm dụng sự dối đãi tốt của mình để lợi dụng lòng tin với nạn nhân buộc nạn nhân phải khai các thông tin cần thiết hoặc dâng hiến tất cả cho hắn,…Đó chính là đòn tâm lý mà tên bắt cóc sử dụng để mua chuộc nạn nhân. Từ đó, sự nhận thức của nạn nhân bắt đầu thay đổi, trạng thái từ xấu trở thành tốt lâu dần trở nên tin tưởng tuyệt đối.

Lịch sử của Hội chứng Stockholm

Bạn có biết Hội chứng Stockholm được lấy tên từ vụ cướp ngân hàng Kreditbanken khét tiếng tại thủ đô của Thụy Sĩ, theo đó bốn nhân viên ngân hàng đi bắt giữ làm con tin cho tên cướp từ ngày 23 đến ngày 28 tháng 8 năm 1973.

Đặc biệt trong khoảng thời gian bị giam giữ cùng tên cướp bốn cô gái bỗng trở nên gắn bó với tên cướp về mặt tình cảm. Mặc dù đã được giải thoát nhưng bốn cô gái này từ chối nhận sự giúp đỡ,một mặt lên tiếng bảo vệ tên cướp này trước giới truyền thông và cảnh sát.

Sau đó các nhà tâm lý học và tâm thần học đã tham gia điều tra và đưa ra rất nhiều thí nghiệm để chứng minh sự tồn tạo của hội chứng tâm lý phức tạp này.

Sau khi đã cho ra rất nhiều các kết quả phân tích và gán cho hội chứng cái tên bắt nguồn từ chính hoàn cảnh của nó. Đến nay hội chứng đã trả qua hơn 6 thập kỷ và tình trạng này xảy ra khi con tin phát triển mối quan hệ khăng khít với người giam giữ hoặc lạm dụng họ trong khoảng mộ thời gian dài.

Tuy hội chứng đã có mặt từ rất lâu và tồn tại trên nhiều thập kỷ qua nhưng cho đến tận ngày nay chưa được giám định hay công nhận bởi ICD hay DSM. Các nghiên cứu trên về Hội chứng Stockholm này đều được khảo nghiệm từ các chuyên gia tâm thần học mà nên. Vậy giải pháp của căn bệnh này là gì?

Hội chứng Stockholm trong xã hội hiện đại ngày nay như thế nào?

Thông thường các hội chứng Stockholm đều xảy ra khi nạn nhân bị bắt cóc, hoặc bị cưỡng đoạt tình dục, tuy nhiên hội chứng này cũng là hệ quả của những hoàn cảnh trong quá khứ  hay các mối quan hệ thực tại như:

Mối quan hệ bị lạm dụng

Những nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng những nạn nhân bị lạm dụng tình dục thường có xu hướng gắn kết tình cảm với kẻ đã lạm dụng mình. Ngoài ra còn là cưỡng dâm, loạn luân, khủng bố về thể chất lẫn tinh thần.

Lạm dụng trẻ em 

Những kẻ lạm dụng thường xuyên sử dụng các chiêu trò như dụ dỗ để khiến nạn nhân trở nên bớt sợ hãi hoặc nếu nạn nhân chống cự sẽ tiến hành các thủ đoạn dã man thậm chí là giết hại. Đặt trong các hoàn cảnh éo le như vậy, nạn nhân trở nên bối rối và không thể nào hiểu được bản chất tiêu cực của mối quan hệ.

Buôn bán trẻn em, phụ nữ

Những kẻ bị buôn bán phụ thuộc hoàn toàn vào tên đứng đầu, nạn nhân đòi hỏi phải cung cấp thức ăn, nước uống, hoặc các vật dụng sinh hoạt khác,… đáp ứng được các tiêu chí này nạn nhân lầm tưởng giữa lòng tốt và sự đe dọa. Dần dần phát triển cảm xúc tích cực và tin vào họ cho rằng bảo vệ họ cũng chính là bảo vệ chính mình.

Huấn luyện các môn thể thao

Đây là mối quan hệ đặc biệt và cũng là một trong những mối quan hệ khó nhận biết nhất đối với nạn nhân. Vận động viên đang tự nhủ rằng hành vi lạm dụng của huấn luyện viên là xuất phát từ lợi ích của họ vì muốn nạn nhân tốt lên từng ngày. Nhưng theo nghiên cứu vào cuối năm 2018, cuối cùng có thể trở thành một trong những mối quan hệ gây nên Hội chứng Stockholm.

Giải pháp điều trị Hội chứng Stockholm

Cũng như các hội chứng xuất phát từ tâm lý khác, tư vấn hoặc điều trị theo các phương pháp trị liệu sau chấn thương giúp giảm bớt tức thời các nỗi đau về tinh thần, ví dụ như lo lắng và trầm cảm. Biện pháp này sẽ đem lại kết quả hữu hiệu về sau tuy vậy nhưng chu trình của nó sẽ cần một khoảng thời gian tương đối dài.

Các nhà tâm lý học và tâm thần học kết hợp với các nhà trị liệu có thể hướng dẫn cho nạn nhân các cơ chế đối phó lành mạnh. Ngoài ra các nhà trị liệu còn có công cụ giúp nạn nhân hiểu những gì đang xảy ra hồi phục lại tinh thần trong trạng thái tỉnh táo bớt hoãng loạn và tiến hành duy trì cảm xúc tích cực.

Bên cạnh đó để điều trị tối ưu hội chứng này cần phải có quá trình lâu dài ngoài ra cần phải có sự gắn bó lâu dài giữa nhà tâm lý đối với bệnh nhân.

Kết luận

Hội chứng Stockholm được mệnh danh là hội chứng tâm lý phức tạp. Bởi nó không phải là một chẩn đoán sức khỏe tâm thần mà là một cơ chế đối phó của cơ thể, một kháng cự bảo vệ mình theo một cách tự nhiên lâu dần đã trở thành một hội chứng tâm lý phức tạp.

Bác sĩ tâm lý đã cùng bạn đi tìm hiểu những nguyên nhân, triệu chứng và biểu hiện của Hội chứng Stockholm. Hy vọng bài viết trên sẽ đem lại nhiều kiến thức bổ trợ cho bạn đọc của Bacsitamly và mong rằng bạn có thể nhận biết và tránh xa hội chứng này để đem lại một sức khỏe tốt cho bản thân.

==> Xem thêm: Hyperthymesia: Khi Bạn Có Thể Nhớ Chi Tiết Mọi Thứ Trong Cuộc Đời

Thật khó để tưởng tượng bạn sẽ như thế nào khi nhớ từng chi tiết trong suốt cuộc đời mình. Những người mắc chứng Hyperthymesia hiếm gặp có thể làm được điều đó.

Đối với hầu hết chúng ta, ký ức của chúng ta là không đáng tin cậy. Bộ não của chúng ta có chọn lọc về những gì chúng ta nhớ lại. Mặc dù bộ nhớ dài hạn của chúng ta lưu giữ những khoảnh khắc quan trọng, nhưng những chi tiết không quan trọng trong cuộc sống hàng ngày sẽ mất dần đi. Bạn có thể mong muốn có một kỷ niệm đẹp, nhưng bạn có muốn nó trở thành một trong những thứ không bao giờ quên không?

Chúng ta hãy xem xét tình trạng được gọi là chứng Hyperthymesia hay “trí nhớ siêu phàm”: nguyên nhân gây ra nó, nó khác với trí nhớ thông thường và các loại trí nhớ đặc biệt khác như thế nào và những người mắc chứng này trải qua những gì. 

Hyperthymesia là gì?

Hyperthymesia còn được gọi là Trí nhớ siêu phàm (HSAM). Những người mắc chứng này có trí nhớ gần như hoàn hảo và có khả năng nhớ mọi chi tiết trong cuộc sống của họ. Đối với nhiều người, khả năng này bắt đầu từ thời thơ ấu hoặc thanh thiếu niên.

Tiến sĩ James McGaugh lần đầu tiên phát hiện ra hyperthymesia vào năm 2006 sau khi nghiên cứu về “AJ”, một phụ nữ có trí nhớ siêu phàm (sau này được đặt tên là Jill Price). Kể từ đó, chỉ có 61 người được chẩn đoán chính thức về tình trạng này.

Đại đa số chúng ta sẽ không bao giờ đạt được trí nhớ siêu phàm như những người mắc chứng Hyperthymesia. Tuy nhiên, trí nhớ có thể được cải thiện. 

Nguyên nhân gây ra Hyperthymesia?

Hyperthymesia cực kỳ hiếm và các nhà khoa học vẫn đang cố gắng tìm ra nguyên nhân gây ra nó. 

Vào năm 2012, các nhà khoa học đã điều tra xem liệu có sự khác biệt về thể chất trong não của những người mắc chứng cường giáp hay không. Họ nhận thấy rằng những người mắc hyperthymesia có thêm hệ thống dây dẫn ở thùy trán và hồi hải mã , hai vùng não liên quan đến trí nhớ tự truyện.

Tuy nhiên, họ không thể kết luận rằng chất não thừa là nguyên nhân của tình trạng này. Một giả thuyết khác cho rằng chứng này phát triển do các kiểu suy nghĩ và hành vi . Vào năm 2016, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng các cá nhân hyperthymesia có xu hướng hấp thụ, mơ tưởng và ám ảnh về quá khứ nhiều hơn .

Mỗi khi một bộ nhớ gốc được phát lại, nó sẽ trở nên mạnh hơn. Nhiều người trong chúng ta làm điều này với những kỷ niệm quan trọng, chẳng hạn như ngày cưới hoặc sinh nhật đặc biệt, nhưng hyperthymesia mọi người làm điều đó cả ngày, hàng ngày. Một số nhà khoa học tin rằng hành vi này có thể là thứ giúp họ lưu giữ những ký ức một cách chi tiết. 

Hyperthymesia so với bộ nhớ thông thường

Một nghiên cứu năm 2016 đã tìm cách so sánh các cá nhân hyperthymesia và những người có trí nhớ bình thường. Họ muốn tìm hiểu cách cả hai nhóm lưu giữ thông tin theo thời gian.

Ban đầu, không có nhiều sự khác biệt giữa hai nhóm, nhưng theo thời gian, ký ức của nhóm bình thường bắt đầu mờ nhạt. Ngược lại, nhóm hyperthymesia giữ được mức độ thông tin cao. Nói cách khác, hyperthymesia không phải là một khả năng đặc biệt để tạo ra ký ức, mà là lưu giữ chúng. 

Nhiều năm sau, các đối tượng hyperthymesia đã lưu giữ lại những ký ức chi tiết, nhiều tập về các sự kiện qua khứ. Mặt khác, nhóm điều khiển chỉ có thể nhớ lại ý chính mơ hồ hoặc đã mất hoàn toàn ký ức. 

Tuy nhiên, có vẻ như không có gì gọi là ký ức hoàn hảo. Theo một nghiên cứu từ Đại học California, ngay cả những người mắc chứng hyperthymesia có thể bị lừa để có những ký ức sai lệch hoặc bị bóp méo. 

Eidetic Memory vs Hyperthymesia

*Hyperthymesia khác biệt với các loại trí nhớ đặc biệt khác.

Trí nhớ Eidetic là khả năng nhớ lại một hình ảnh một cách trung thực sau khi chỉ nhìn thấy nó một lần. Mọi người mô tả nó như một bức ảnh chụp nhanh một khoảnh khắc xuất hiện dưới dạng dư ảnh trong trường trực quan.

Loại trí nhớ này phổ biến hơn ở trẻ nhỏ và hiếm gặp ở người lớn. Điều này rất khác với trải nghiệm của những người mắc chứng hyperthymesia, những người sống lại các sự kiện dưới dạng từng đợt.

Một ví dụ khác, những nhà vô địch về trí nhớ có thể ghi nhớ những chuỗi dài thông tin phức tạp, chẳng hạn như chuỗi số và chữ cái. Đáng ngạc nhiên là những người mắc chứng hyperthymesia không có kỹ năng ghi nhớ thông tin trên mức trung bình theo cách này.  Hyperthymesia được thực hiện một cách vô thức. Các ký ức đều mang tính chất tự truyện và là sự pha trộn giữa kiến ​​thức và sự kiện theo từng tập.

Hyperthymesia: Một phước lành và Một lời nguyền

Bạn có thể nghĩ rằng sẽ thật tuyệt vời nếu toàn bộ cuộc sống của bạn được lưu giữ trong ký ức. Tuy nhiên, một số người mô tả chứng hyperthymesia vừa là một phước lành vừa là một lời nguyền.

Jill Price đã phải vật lộn với chứng trầm cảm và đôi khi cảm thấy choáng ngợp khi liên tục hồi tưởng lại những ký ức tốt đẹp và đau khổ trong quá khứ của cô. Trong cuộc phỏng vấn cô chia sẻ:

“Nó không ngừng nghỉ, không thể kiểm soát và hoàn toàn mệt mỏi… Hầu hết đều gọi nó là một món quà nhưng tôi gọi nó là gánh nặng. Tôi chạy toàn bộ cuộc sống của mình qua đầu mỗi ngày và nó khiến tôi phát điên! ” 

Chúng ta cần ăn uống điều độ, ngủ đủ giấc và hạn chế sự dụng chất kích thích để bảo vệ và phát triển khả năng ghi nhớ của mình. Việc có một trí nhớ siêu phàm cũng không thật sự tuyệt vời như bạn nghĩ, hãy tự hào với khả năng vốn có của chính mình.

Mọi thông tin chi tiết về bệnh tâm lý xin liên hệ qua hotline hoặc ghé thăm website bacsitamly để nhận được hỗ trợ tư vấn và kịp thời từ các chuyên gia/bác sĩ tâm lý của chúng tôi.

==> Xem thêm: Erotomania Là Gì ? Hội Chứng Hoang Tưởng Người Khác Yêu Mình